Woorden, beelden en dingen

Woorden, beelden en dingen

Wat wil de differentiedenker

Filosofie en kunstPosted by Peter Bastiaanssen Sat, February 20, 2016 17:44:03

Wij houden niet van chaos, onbegrepen dingen, onbeslisbare zaken, knagende twijfel of onoverzichtelijke problematieken. Wij houden van ordening, van duidelijkheid en richting. En of we er van houden of niet; onze hersenen ordenen de wereld zowiezo. Volautomatisch. Of is het toch nog mogelijk om met de hand bij te sturen?

Het volle leven is veel te complex voor onze kippenhersentjes, daarom ordenen wij de wereld zodanig dat wij in al de chaotische werkelijkheid, iets van een systeem zien. Wij zien namelijk het systeem, de ordening die we er zelf in hebben gelegd. En wanneer we die ordening herkennen, dan voelen we ons thuis en kunnen we aan de slag. Pas in de door ons zelf geconstrueerde orde worden onze handelingen en ons denken ook een zinvolle bezigheid. Dankzij de ordening is er richting en doel. En dat is mooi.

Niet zo mooi is het echter wanneer we vergeten dat de ordening die we aan de wereld hebben opgelegd, niet de objectieve Waarheid is, maar we deze wel als dusdanig aan anderen gaan opleggen. Immers, verschillende culturen, verschillende groepen en ook verschillende individuen construeren allemaal een andere ordening. Soms zijn de verschillen van ordenen groot een andere keer wat kleiner. Wat mensen vervelend maakt is dat de ordening die ze hebben geconstrueerd en zichzelf vervolgens hebben opgelegd, als het hoogste goed gaan beschouwen die niet alleen voor zich zelf, maar voor iedereen wet zou moeten zijn. De gemaakte ordening zorgt dan niet alleen voor duidelijkheid, maar wordt dan ook een dwingende Waarheid.
Onze ordening van de chaotische werkelijkheid, onze constructie van de wereld schuift zo gezegd, voor de werkelijkheid zoals die is en wordt Waarheid. Een waarheid die het waard is om voor te vechten, te sterven zelfs. (alsof waar niet gewoon in alle vrijheid waar kan zijn en waar blijft zonder vechtpartij)

De differentiedenkers komen met een alternatief. Onze constructies van de werkelijkheid omgebouwd tot de waarheid worden gedeconstrueerd. Daarvoor moeten onze ideeën en ons denken losgekoppeld worden van zoiets als algemeen geldende essenties en een algemeen geldende Waarheid. De ordeningen gefundeerd in algemene categorieën, hiërarchieën, identiteiten en representaties worden zo afgebroken. Alleen dan kan ons denken opnieuw aansluiting vinden bij de werkelijkheid zoals die is. Waar het om gaat is om steeds weer een werkelijke ontmoeting te hebben met een gebeurtenis hier en nu, in zijn chaotische veelheid en verscheidenheid, en om daar en dan een ordening te laten ontstaan die alleen geldig is voor zover deze betrekking heeft op de gebeurtenis, op die ontmoeting, kortom, meer als een zg. 'ditheid' zit er dan niet in. De winst is dat er een enorme ruimte ontstaat voor de ander die zijn ontmoetingen heeft en zo zijn ordeningen creëert.
Een ander gevolg is dat ons denken, ons bewustzijn, veel dichter aan de werkelijkheid van het leven raakt. De zin van het leven zou dan niet meer uit onze eigen constructie van het leven hoeven te komen, maar van de bewustwording van een aanraking met het leven zelf. Wij worden een betekenisvol subject in de ontmoeting.

Dat klinkt spannend. Mooi en intens. Vol in het leven staan, dat is de belofte van de differentiedenker en wie wenst dit nu niet?
Zo lees ik de filosofie van het differentie denken.
Natuurlijk blijven er vragen: Kan dit? Hoe moet dat dan? Is een menselijk leven zonder ordening als mediator mogelijk? Hoe bescherm je jezelf tegen het leven als chaotische veelheid, zonder ons ordende bouwwerk, zonder gek te worden? Het lijkt er immers op dat ons bewustzijn ordening nodig heeft om niet door te draaien, dus hoe doe je het?

Deleuze, constructivist en differentiedenker heeft het over consistentie en een horizontale ordening door koppelingen waardoor assemblages ontstaan. Het denken is als een ontmoeting, een aanraking waarin zowel subject als object worden gecreëerd. Zijn denken gaat helemaal los in allerlei complexe moeilijk te vatten begrippen en concepten die later juist vanwege de complexiteit, door veel enthousiastelingen de wereld in worden geslingerd op een wijze die, in ieder geval bij mij, eerder dan Alice in Wonderland, het sprookje van de kleren van de keizer oproept.
Niet in de laatste plaats omdat bij al dat enthousiaste moeilijke woorden gebruik, de simpele vraag, hoe doe je dat dan? heel stil in een hoekje blijft liggen.

Wat heb ik dan aan dat differentiedenken á la Deleuze wanneer ik niet weet hoe het moet? Ik denk dat er toch hele hoop te winnen valt, hoewel ik niet weet of ik daarmee in het Deleuziaanse spoor blijf zitten en een wellicht oneigenlijke vluchtlijn gebruik...
Als het Deleuziaanse denken een ding duidelijk naar voren brengt, is het hoe wij normaliter denken en wat daar allemaal niet aan deugt.
Dat is alvast heel leerzaam.
Maar niet alleen wat er niet aan deugt is goed te weten, ik zie dankzij Deleuze ook hoe prachtig onze manier van denken door middel van constructies feitelijk is.
We bouwen een wereld in ons hoofd, in de cultuur, in de wereld. Een wereld die wij hebben geordend, een wereld die wij betekenis geven, een die wij zinvol kunnen maken en richtig kunnen geven.

Natuurlijk is het verstandig om ons construct niet te verwarren met hoe de wereld wérkelijk is, namelijk een grote chaotische onbegrijpelijke veelheid aan betekenisloze bewegingen. Maar misschien, wanneer we dat beseffen, worden we ons bewuster van onze constructies, het goede daarvan, en wellicht kunnen we dankzij dat besef deze constructies verder ontwikkelen. Maar dan op een hoger niveau; bewuster, doelgerichter en met oog voor de ander. Het is niet zo, zei Peter Sloterdijk al, dat de grote verhalen niet meer werken omdat ze te groot waren, ze zijn ons ontvallen omdat ze niet groot genoeg waren.
Ik ben het met hem eens.
Wellicht kunnen we differentiedenkers als Deleuze (misschien tegen zijn zin) inzetten om de constructies dusdanig te verbeteren dat ze ons allemaal includeren, zodat we elkaar daarom niet meer hoeven te bevechten en ons zo en passant, nog beter beschermen tegen de chaotische, onbegrijpelijke en betekenisloze wervelingen van de werkelijkheid. Natuurlijk zullen er dan eerst heel wat heilige huisjes moeten sneuvelen.




Fill in only if you are not real





The following XHTML tags are allowed: <b>, <br/>, <em>, <i>, <strong>, <u>. CSS styles and Javascript are not permitted.