Woorden, beelden en dingen

Woorden, beelden en dingen

afgewezen...

Filosofie en kunstPosted by Peter Bastiaanssen Sun, January 10, 2016 14:04:29

Tja, afgewezen.
Ik kom niet in aanmerking voor de subsidie.
Het project is te didactisch, te weinig beeldend onderzoek, zo zegt de commissie in een allervriendelijkste afwijzingsbrief.

Hieronder heb ik mijn falende aanvraag staan. Een aantal onderdelen heb ik eruit gehaald, zoals de technische en financiële kanten, en waar en hoe ik het resultaat wilde tonen.

Ik wil het project, wat ik samen met Hanne Clausen doe, toch realiseren. Maar het probleem is nu wel dat we nog meer moeten gaan woekeren met tijd en geld...


hierbij:


Samenvatting O & O November 2015

Werktitel: Filosofie uit blik.

Inhoudelijke samenvatting:

We weten het allemaal; onze maatschappij is op allerlei gebieden en niveaus in transitie.

Grote fundamentele veranderingen kloppen aan ieders deur, van klimaatverandering tot vluchtelingenstroom. Maar hoe kunnen wij als onbetekenende individuen hier antwoorden op formuleren? We worden overspoeld met informatie, maar kunnen er geen kennis van maken.

We verliezen grip en zin. Het is gewoonweg te veel. We verliezen betekenis en verzuipen.

Deze inzichten nopen tot onderzoek en leiden tot het stellen van vragen

Positie kunstenaar

Ook en wat mij betreft vooral, vragen aan de kunstenaar.

Kan ik als kunstenaar hier een reddingslijn uitgooien, of ben ook ik gewoonweg aan het verzuipen?

Wat zijn de posities die je als kunstenaar kan innemen ten opzichte van een wereld in transitie?

Kan ik meer dan het verzuipen zelf verbeelden, of daarvoor waarschuwen? (alsof we dat zelf nog niet voldoende zouden ervaren als burger) Of ontken ik als kunstenaar hier een taak te hebben en ga ik, losgezongen van welke wereldontwikkeling dan ook lekker autonoom door in mijn atelier? (alsof we nog niet genoeg individualiserende zelfrealisatie hebben) Of kan de kunstenaar wellicht een zinvolle bijdrage leveren, een reddingsboei, een kompas, een grond, of een richting aanbieden en, door het genereren van mogelijkheidsvoorwaarden, de burger in staat te stellen om zelf opnieuw betekenis te scheppen.

Ik ben tot de overtuiging gekomen dat de kunst hier een taak heeft en ik wil onderzoeken of ik met behulp van een voor mij nieuw medium en een andere combinatie van kunst en filosofie kan komen tot het bieden van een basisinstrumentarium waarmee we zelf kunnen leren navigeren in de ongelooflijke informatiestroom die bij onze wereld in transitie loskomt, zodat we in staat zijn de op zich betekenisloze informatie om te zetten in kennis en begrip.

Beeldend onderzoek

Ik wil gaan onderzoeken of het mogelijk is om vanuit het paradigma van de kunst een gereedschapskist te ontwikkelen in de vorm van basisbegrippen die ten grondslag liggen aan ons denken. Ik onderzoek daarbij zowel inhoud, ( welke filosofen brengen op welke wijze, welke betekenisgevers) als vorm.(bv. hoe verbind ik verschillende animaties en werkelijke situaties en omgevingen op de meest sprekende wijze) Deze basisbegrippen wil ik in een aansprekende beeldtaal op een zo breed mogelijke wijze verspreiden. (in galeries, kunstbeurzen, filmfestivals, TV, Internet, sociale media)

Ik combineer op een verhalende wijze de filosofie en de beeldende kunst in het medium film.

Het daadwerkelijke product zal een drietal korte filmpjes zijn van elk ongeveer 10 minuten die gezamenlijk de mogelijkheidsvoorwaarde creëren om het denken uit te rusten met betekenisgevers.

Speciaal voor de aanvraag van deze subsidie heb ik de laatste maanden een aantal eerste korte onderzoekende filmschetsen gemaakt om zowel een inzicht als een beeld te geven aan de commissieleden van O&O in de stappen die ik in deze zoektocht wil zetten.

------------------------------------------------------------------------------------------------
Tot zover de samenvatting.
Het werk waarvoor we subsidie aanvroegen is afgewezen. Een eerste filmpje wat we als eerste verkenning, zonder geld maakten was het volgende. Gebaseerd op de ideeënzoals in de aanvraag, maar weer net wat anders:

https://youtu.be/iCMOFhac3OI

o
nze onderbouwing in de subsidieaanvraag ging als volgt:
------------------------------------------------------------------------------------------------


AANVRAAG O&O SUBSIDIE

WERKTITEL PROJECT: FILOSOFIE UIT BLIK.

Persoonlijke overwegingen

Soms gebeuren er dingen in het leven die een onverwachte wending te weeg brengen. Die onverwachte wendingen kunnen door persoonlijke dan wel maatschappelijke crises ontstaan. Hoe dan ook, ik kroop na 20 jaar praktijk als beeldend kunstenaar, achter de collegebanken van de EUR om filosofie te studeren. De beeldende kunst moest even op halve kracht. Toen ik in 2014 afstudeerde volgde een explosie van opgepotte creativiteit, die samenging met een herijking van mijn kunstenaarschap. Zoals Socrates zich zag als een vroedvrouw van bewuste kennis, zo zag ik nu de filosofie als vroedvrouw van de moderne kunst en mijn vijfjarig verblijf op de filosofie-faculteit heeft dan ook geleid tot een nieuwe kijk op mijn kunstenaarschap. Het integratieproces van filosofie en beeldende kunst is vooral na de studie tot bloei gekomen. Het is daarom wellicht niet vreemd dat ik een aanvraag doe bij de O&O-subsidie. Onderzoek en ontwikkeling zijn op dit moment in mijn kunstenaarschap sleutelbegrippen. Ik hoop dat de commissieleden dit proces ook zien en erkennen. In de onderstaande tekst en meegestuurde dvd wil ik zowel proces als doel van het project tonen.

De achtergrond op de voorgrond.

“Il n`y a pas de hors-texte.”

Er is niets buiten de tekst, is een vaak slecht begrepen uitspraak van Derrida. Hoewel ook Derrida’s populariteit met zijn dood in 2004 begraven lijkt, wil ik hem hier minstens een tweede blik gunnen. De bovenstaande uitspraak van Derrida kan wat mij betreft ook gelezen worden als, Alles is context. En met die vertaling kan ik goed uit de voeten.

Ten eerste omdat het iets doet met mijn positionering als kunstenaar, immers, wanneer je deze uitspraak volgt sneuvelt als eerste de radicale autonomie. Autonomie kan dan immers nog slechts bestaan binnen een context. Autonomie wordt zo een paradoxaal begrip.

Dit inzicht is een van de motivatoren om de muren tussen kunstwereld en de ‘echte’ wereld verregaand af te breken en, weliswaar met het instrumentarium van de kunst, me te gaan richten op de basisproblematiek van de echte wereld.

Ten tweede omdat, als alles context is, dan genereert context ook betekenis. Zo gauw de context verandert, verandert dus ook de betekenis van iets. Hier ligt nu het probleem dat ik wil onderzoeken

‘There is something rotten in the state of Denmark’

Wat is eigenlijk de context waarin de hedendaagse mens leeft? Is er wel één context, of stapelen de contexten zich op. Het lijkt er op alsof we langs alle kanten onder vuur liggen, niet alleen omdat de wereld aan de vooravond van (danwel midden in) allerlei transities staat, van klimaatverandering, globale machtsverschuivingen, energietransities tot vluchtelingenproblematieken etc. maar daarbij komen ook grote hoeveelheden informatiestromen op ons af, die ongeduid blijven. Er ontstaan vele perspectieven die ons bestoken en strijden om waardering, maar zonder een goed instrumentarium zijn we niet meer in staat de informatiestroom te betekenen en zo zin te geven. Kortom, de tijden zijn verwarrend en wij worden verward.

Ik weet het, het zijn open deuren, maar om open deuren komen we niet heen, want alle deuren staan open. Letterlijk niets blijft achter gesloten deuren, niets blijft een opgesloten geheim. Alle informatie ligt op straat. Maar eigenlijk weten we niets.


‘Ik weet dat ik niets weet’

Socrates werd nog als wijste man van Griekenland geduid door Delphi, omdat hij de enige was die wist dat hij niets wist. In onze moderne samenleving en kennis-economie komen we daar niet meer mee weg. Informatie omzetten in kennis en begrip is voor ons overleven cruciaal.

Maar er is zoveel informatie, zoveel data, dat we er gewoonweg in verzuipen. De kans om alle informatie om te zetten in kennis lijkt voorgoed verkeken; er is simpelweg te veel. We weten in ieder

geval niet hoe het te verwerken, of zelfs waar te beginnen. En wanneer we slechts informatie maar geen kennis meer hebben over de wereld waarin we leven, begrijpen we die wereld niet meer. We verdwalen dan in ons eigen leven en in onze eigen wereld. We worden angstig, wij voelen ons verweesd, verward, vermoeid, verbitterd of verzuurd. Uit pure frustratie roepen we maar een mening, we weten dat deze mening weinig tot niks waard is, maar het alles wat we hebben. Daarom zetten we onze mening nog wat steviger weg, in de veronderstelling dat ze zo meer waarde krijgt. Zo creëren we een negatieve omgeving, immers meningen die ontstaan vanuit onbegrip, angst of verzuring, klinken zelden feestelijk: Kunst is dood. Democratie is dood. Politiek is dood. Het boek is dood. De TV is dood. Het financiële systeem is dood. Banken zijn fout. Winkels zijn achterhaald. Het klimaat is op hol. Onze idealen zijn failliet. Iedereen is een zakkenvuller en ik word steeds weer genaaid. O, ja; en de kunstwereld is een subsidievretende hobby van links.

Ach, het houdt niet op.

Het lijkt mij duidelijk dat dit soort gedachten, die ontstaan uit een veelheid van onverwerkte flarden van informatie en een totaal gebrek aan kennis en overzicht, niet zullen leiden tot een nieuw elan, een gezamenlijk de schouders eronder zetten, of het ontwikkelen van een vruchtbaar handelen.

Over gelukkig of tevreden zijn hoef ik het dan al niet meer te hebben.

Hoe kan je hier nog een positieve draai aan geven? Zo vraag ik me als kunstenaar af. De enorme stroom aan informatie houdt niet meer op, golven worden eerder elke dag nog massiever.

Wat we doen, ook wat de media doen, is reageren op alle actualiteit, door er zo dicht mogelijk op te gaan zitten. Het gevolg is dat de wereld in een ADHD modus komt te staan, met elke avond een nieuwe zetpil van DWDD, die alle nieuws, wetenschap, kunst en cultuur terugbrengt tot maximaal 30-seconde bites. Niet zoeken naar verdieping of naar een vertraging, maar het upgraden van de snelheid en veelheid is het populaire antwoord op de groeiende informatiestroomverwerking.

Maar is dat ook een oplossing die op langere termijn werkt?

Ik geloof daar niet in. Ik voorzie slechts een tweedeling tussen zij die kunnen versnellen en zij die daar niet toe in staat zijn. En naarmate de informatiegolven toenemen, zal de eerste groep kleiner en meer elitair worden. Ik vind dat geen prettig idee.

Kunst en filosofie: Brothers in Arms

We zouden allemaal in staat moeten worden gesteld om in deze woelige tijd informatie om te zetten in kennis. Ik denk dat het domein van de kunst hiervoor de tools kan ontwikkelen. Kunst als een superieure weg naar de waarheid, was al een stelling die de Romantici aanhingen.

Ik denk echter dat we de kunst en de filosofie, als een ervaren en een denken daarover, opnieuw moeten combineren om zo een gereedschap te maken dat ons helpt om feitelijke informatie om te zetten in zinvolle begrippen. Een gereedschap dat direct communiceert door de vorm waarin het wordt gepresenteerd. Daarvoor moeten we ons (bijna als in een Kantiaanse gedachte) eerder richten op hóe wij denken, hóe onze gedachten zich vormen.

Hoe begrip ontstaat, hoe zinvolheid wordt gecreëerd uit al die, op zich, betekenisloze informatiestromen, daar wil ik me op richten. Ik wil terug naar de basis van het denken, naar hoe wij verhalen en beelden maken die ons begrip en zin geven. Het gaat mij om het ontwikkelen van betekenisvolle verhalen. Verhalen, oftewel contexten, die ons dankzij zuiverende basisconcepten helpen om de wereld weer te begrijpen. Om het leven weer een zin te geven, een richting met overtuiging.

Het wordt tijd de basisconcepten van ons denken op te graven en die opnieuw helder en duidelijk te presenteren als handvatten voor deze tijd. Wat ik wil is een selfhelpkit ontwikkelen voor mensen die verdwalen in het woud van informatie, zodat ze zelf leren sturen en zo zich een weg kunnen banen en uit informatie kennis kunnen genereren. De vorm die ik hiervoor nodig heb is daarbij van cruciaal belang. Daar ligt het onderzoek naar de vorm van dit project. Communicatie naar de wereld buiten de kunstwereld is daarbij een sleutelwoord.

Verwarring zaaien of betekenis geven?

Wanneer een cultuur in crisis verkeert en de spelregels ambivalentie vertonen, zal de kunst als afspiegeling van die crisis eerder in problemen komen dan oplossingen aandragen, schreef ik een jaar geleden in mijn afstudeerscriptie voor filosofie. Kunstenaars doen niet anders dan hun tijd verbeelden. En waarom zouden zij, alleen vanwege het feit dat zij een beeldtaal gebruiken, de wereld zoals die draait beter begrijpen? Die zekerheid is er niet. De Graeve heeft het in zijn boek Gilles Deleuze en het materialisme zelfs over ‘de spectaculaire intocht van de kunst in de vereenzaming, het egoisme en in de onbenulligheid’.

Maar ook; waarom zou kunst ‘verwarring zaaien’ als core-business moeten hebben? Verwarring is wat iedereen al dagelijks ervaart. Zou de kunst zich niet beter bezig houden met waar we allemaal naar smachten? Onze nihilistische wereld vraagt niet om nog meer verwarring, ze smacht naar een invulling. Waarom geen grond en begrip aanreiken, betekenis en zin geven?

Mijn overtuiging is dat het de hoogste tijd is voor de kunst om zich te concentreren op het communiceren van betekenisgevers.

Het koppelen van betekenisgevers aan zij die betekenis zoeken. Want is dat niet waar het in de kunst om zou moeten gaan? Om het tonen van zin?

Het medium dat daar het meest geschikt voor is, hier en nu, lijkt mij de film.

Zin tonen via film waarin ook gebruik gemaakt wordt van animaties, een verhaallijn, metafysica, archetypes, etc. Daar zie ik kansen, en die kansen wil ik onderzoeken.

Een vraag voor mij is, hoe toon ik een betekenisgever op een wijze die voor iedereen communiceert, die zich niet richting entertainment ontwikkelt, maar die zich ook niet terugtrekt in de exclusiviteit van de ivoren toren. In de praktijk immers, blijkt een functioneel samengaan van High en Low Culture toch vaak lastig, getuige de groeiende tweespalt in de maatschappij. De haves en de have not’s van nu en zeker die van de toekomst, laten zich steeds vaker indelen in de categorieën van degene die de informatie nog wel en degene die deze niet meer kunnen omzetten in kennis.

Peter Bastiaanssen